XII Szkoła Letnia PKN ICOMOS odbyła się w dniach 5–7 sierpnia 2026 roku w Krośnie oraz okolicznych miejscowościach województwa podkarpackiego. Tegorocznym motywem przewodnim było „Bezpieczeństwo zbiorów i ochrona dziedzictwa” – temat wyjątkowo ważny i aktualny. Trzydniowe wydarzenie obfitowało w wiele interesujących wykładów, rozmów i wizyt terenowych.
Inauguracja Szkoły odbyła się w Bibliotece Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie. Wydarzenie otworzyli prof. dr hab. inż. Bogusław Szmygin (Prezes PKN ICOMOS), dr inż. Marta Rymar (Miejska Konserwator Zabytków, Dyrektor Muzeum Rzemiosła w Krośnie), a także Wiceprezydent Krosna Grzegorz Rachwał. Panel dyskusyjny „Czuwanie nad przeszłością. Wyzwania dotyczące bezpieczeństwa na miarę niespokojnych czasów XXI w.” został podzielony na trzy bloki tematyczne. W pierwszym z nich – „Infrastruktura i strategie ochronne jako fundament. Koncepcja a praktyka w ratowaniu dziedzictwa kulturowego” – przybliżono uczestnikom m.in. różnice między założeniami praktycznymi a teorią. W bloku drugim przedstawiono doświadczenia konserwatorów pracujących na rzecz zabytków w czasie wojny. Trzeci blok poświęcony został omówieniu przygotowań jednostek muzealnych do reagowania na zdarzenia kryzysowe. Doświadczenia zaproszonych ekspertów z Ukrainy okazały się wyjątkowo cenne. Wskazały one problemy, z jakimi muszą się mierzyć przedstawiciele muzeów, instytucji konserwatorskich, środowisk naukowych oraz lokalnych społeczności w przypadku wystąpienia zdarzeń kryzysowych, co dodatkowo unaocznia zagrożenia i trudności, którym należy przeciwdziałać. Intrygujące wystąpienia stanowiły podstawę do dyskusji wśród uczestników. W drugiej części spotkania odbyły się ćwiczenia praktyczne dotyczące oceny zagrożeń oraz przygotowania procedur ewakuacji zabytkowego wyposażenia – jako case study obrana została Bazylika Kolegiacka pw. Trójcy Świętej w Krośnie. Zdobyte podczas panelu dyskusyjnego informacje szybko musiały zostać wykorzystane przez uczestników, gdyż każdy musiał przygotować procedurę ewakuacji wybranego elementu wyposażenia świątyni. Pierwszy dzień Szkoły zakończył się we wnętrzach Pałacu Polanka w Krośnie, w którym odbyła się uroczysta kolacja integracyjna.
Wyjątkowo tropikalna pogoda towarzyszyła uczestnikom w czasie intensywnego drugiego dnia, podczas którego odbywał się objazd naukowy po polsko-słowackim pograniczu. Zaopatrzeni w proziaki (tradycyjne podkarpackie placuszki) i zapasy wody uczestnicy Szkoły Letniej zwiedzili m.in. cerkiew greckokatolicką śś. Kosmy i Damiana z 1782 r. oraz cmentarz wojenny nr 6 w Krempnie, dawną cerkiew greckokatolicką śś. Kosmy i Damiana wraz z lapidarium sztuki sepulkralnej w miejscowości Kotań, cmentarz wojenny nr 4 w miejscowości Grab, a także przeszli przez teren dawnej, nieistniejącej wsi Żydowskie, znajdującej się na obszarze Magurskiego Parku Narodowego – omówiono wówczas m.in. zagadnienia związane ze sposobami ochrony lokalnego dziedzictwa kulturowego. Na zakończenie wyjazdu odbyło się ognisko. Po powrocie do Krosna niezłomni uczestnicy wzięli udział w wieczornej wizycie w Fabryce Zegarów Wieżowych, a w wieży Bazyliki Kolegiackiej pw. Trójcy Świętej w Krośnie słuchali dźwięku dzwonów oraz podziwiali panoramę miasta.
Ostatni dzień Szkoły Letniej odbył się w Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce – najstarszej na świecie, nadal czynnej kopalni ropy naftowej. Na początek odbyły się prelekcje: prof. Bogusław Szmygin opowiedział o nominacji kopalni w Bóbrce na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO,
a prof. Janusz Rymsza omówił zabezpieczenie zabytkowych obiektów mostowych podczas kryzysu. Podczas zwiedzania Bóbrki poruszono m.in. problematykę bezpieczeństwa muzeów na wolnym powietrzu oraz możliwości ewakuacji zabytków. Na koniec odbył się pożegnalny obiad oraz oficjalne zamknięcie XII Szkoły Letniej PKN ICOMOS wraz z wręczeniem certyfikatów.
Na ogromne podziękowania zasługują organizatorzy, gospodarze odwiedzanych miejsc i wszyscy zaangażowani w realizację XII Szkoły Letniej. Największa wdzięczność należy się ekipie Muzeum Rzemiosła w Krośnie, a w szczególności Dyrektor Marcie Rymar, Katarzynie Solińskiej, Łukaszowi Stachurskiemu i Mateuszowi Górce, którzy czuwali nad całym przebiegiem wydarzenia, służyli wsparciem, pomocą, a przede wszystkim ogromną wiedzą. Wszyscy uczestnicy wyjechali z Krosna zaopiekowani, z nowo zdobytą wiedzą i nutą tęsknoty za wspaniale spędzonym czasem na Podkarpaciu.
oprac. Anna Balcerowiak
Inauguracja Szkoły odbyła się w Bibliotece Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie. Wydarzenie otworzyli prof. dr hab. inż. Bogusław Szmygin (Prezes PKN ICOMOS), dr inż. Marta Rymar (Miejska Konserwator Zabytków, Dyrektor Muzeum Rzemiosła w Krośnie), a także Wiceprezydent Krosna Grzegorz Rachwał. Panel dyskusyjny „Czuwanie nad przeszłością. Wyzwania dotyczące bezpieczeństwa na miarę niespokojnych czasów XXI w.” został podzielony na trzy bloki tematyczne. W pierwszym z nich – „Infrastruktura i strategie ochronne jako fundament. Koncepcja a praktyka w ratowaniu dziedzictwa kulturowego” – przybliżono uczestnikom m.in. różnice między założeniami praktycznymi a teorią. W bloku drugim przedstawiono doświadczenia konserwatorów pracujących na rzecz zabytków w czasie wojny. Trzeci blok poświęcony został omówieniu przygotowań jednostek muzealnych do reagowania na zdarzenia kryzysowe. Doświadczenia zaproszonych ekspertów z Ukrainy okazały się wyjątkowo cenne. Wskazały one problemy, z jakimi muszą się mierzyć przedstawiciele muzeów, instytucji konserwatorskich, środowisk naukowych oraz lokalnych społeczności w przypadku wystąpienia zdarzeń kryzysowych, co dodatkowo unaocznia zagrożenia i trudności, którym należy przeciwdziałać. Intrygujące wystąpienia stanowiły podstawę do dyskusji wśród uczestników. W drugiej części spotkania odbyły się ćwiczenia praktyczne dotyczące oceny zagrożeń oraz przygotowania procedur ewakuacji zabytkowego wyposażenia – jako case study obrana została Bazylika Kolegiacka pw. Trójcy Świętej w Krośnie. Zdobyte podczas panelu dyskusyjnego informacje szybko musiały zostać wykorzystane przez uczestników, gdyż każdy musiał przygotować procedurę ewakuacji wybranego elementu wyposażenia świątyni. Pierwszy dzień Szkoły zakończył się we wnętrzach Pałacu Polanka w Krośnie, w którym odbyła się uroczysta kolacja integracyjna.
Wyjątkowo tropikalna pogoda towarzyszyła uczestnikom w czasie intensywnego drugiego dnia, podczas którego odbywał się objazd naukowy po polsko-słowackim pograniczu. Zaopatrzeni w proziaki (tradycyjne podkarpackie placuszki) i zapasy wody uczestnicy Szkoły Letniej zwiedzili m.in. cerkiew greckokatolicką śś. Kosmy i Damiana z 1782 r. oraz cmentarz wojenny nr 6 w Krempnie, dawną cerkiew greckokatolicką śś. Kosmy i Damiana wraz z lapidarium sztuki sepulkralnej w miejscowości Kotań, cmentarz wojenny nr 4 w miejscowości Grab, a także przeszli przez teren dawnej, nieistniejącej wsi Żydowskie, znajdującej się na obszarze Magurskiego Parku Narodowego – omówiono wówczas m.in. zagadnienia związane ze sposobami ochrony lokalnego dziedzictwa kulturowego. Na zakończenie wyjazdu odbyło się ognisko. Po powrocie do Krosna niezłomni uczestnicy wzięli udział w wieczornej wizycie w Fabryce Zegarów Wieżowych, a w wieży Bazyliki Kolegiackiej pw. Trójcy Świętej w Krośnie słuchali dźwięku dzwonów oraz podziwiali panoramę miasta.
Ostatni dzień Szkoły Letniej odbył się w Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce – najstarszej na świecie, nadal czynnej kopalni ropy naftowej. Na początek odbyły się prelekcje: prof. Bogusław Szmygin opowiedział o nominacji kopalni w Bóbrce na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO,
a prof. Janusz Rymsza omówił zabezpieczenie zabytkowych obiektów mostowych podczas kryzysu. Podczas zwiedzania Bóbrki poruszono m.in. problematykę bezpieczeństwa muzeów na wolnym powietrzu oraz możliwości ewakuacji zabytków. Na koniec odbył się pożegnalny obiad oraz oficjalne zamknięcie XII Szkoły Letniej PKN ICOMOS wraz z wręczeniem certyfikatów.
Na ogromne podziękowania zasługują organizatorzy, gospodarze odwiedzanych miejsc i wszyscy zaangażowani w realizację XII Szkoły Letniej. Największa wdzięczność należy się ekipie Muzeum Rzemiosła w Krośnie, a w szczególności Dyrektor Marcie Rymar, Katarzynie Solińskiej, Łukaszowi Stachurskiemu i Mateuszowi Górce, którzy czuwali nad całym przebiegiem wydarzenia, służyli wsparciem, pomocą, a przede wszystkim ogromną wiedzą. Wszyscy uczestnicy wyjechali z Krosna zaopiekowani, z nowo zdobytą wiedzą i nutą tęsknoty za wspaniale spędzonym czasem na Podkarpaciu.
oprac. Anna Balcerowiak
