Z radością i wielką satysfakcją pragnę przedstawić sylwetkę i dorobek dr hab. Ulricha Schaafa, profesora UMK laureata Nagrody PKN ICOMOS i Generalnego Konserwatora Zabytków im. Prof. Jana Zachwatowicza w 2025 r.

Profesor Ulrich Schaaf urodził się 06.03.1960, Grebenhain w Niemczech, gdzie spędził dzieciństwo i lata młodości. W latach 1980-1985 studiował architekturę w Fachhochschule we Frankfurcie. Po studiach przyjechał do Polski, gdzie ukończył w Gdańsku kurs języka polskiego i od 1987 roku związał swe losy z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Najpierw jako student kierunku Ochrona Dóbr Kultury w latach 1987-1991, a później w latach 1998 - 2006 jako doktorant w Zakładzie Konserwatorstwa Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa. Po obronie rozprawy doktorskiej w zakresie nauk o sztuce, zatytułowanej „Kościół Pokoju w Świdnicy. Dzieje budowy w świetle badań architektonicznych przystosowanych do analizy konstrukcji szkieletowej” przygotowanej pod opieką prof. dr hab. inż. arch. Jana Tajchmana (laureata nagrody im. Prof. Jana Zachwatowicza) rozpoczął pracę naukowo-dydaktyczną w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu na stanowisku adiunkta.

Aktywność zawodowa prof. U. Schaafa obejmuje działalność naukową, dydaktyczną, ekspercką oraz organizacyjną.

W ramach działalności naukowo badawczej zajmuje się przede wszystkim zagadnieniami związanymi z zabytkoznawstwem i konserwatorstwem zabytków architektury drewnianej, tradycyjnymi technikami budowlanymi, m.in. budowlami szachulcowymi, badaniami architektonicznymi obiektów zabytkowych ale również problematyką zarządzania zabytkami. Od wielu lat łączy aktywność naukową realizowaną w Polsce i Niemczech. Jako pracownik naukowy ZHD, Fulda e.V., (1991–1993) a później w latach 1993–2001 kierownik placówki ZHD w Świdnicy oraz od 2001 r. jako wiceprzewodniczący Gesellschaft zur Erhaltung des kulturellen Erbes e.V., Fulda inicjował i rozwijał współpracę pomiędzy instytutami badawczymi na terenie Niemiec i Polski w ramach wielu projektów badawczo-konserwatorskich m.in. w kościołach Pokoju w Świdnicy i Jaworze, na zamku w Olsztynku, Kościele św. Jerzego w Dzierżoniowie, przy kapliczkach Warmii i Mazur. W uznaniu za działania w tym obszarze uzyskał wiele nagród. W tym w 2003 r. nagrodę Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków im ks. Janusza Pasieberba „Conservator Ecclesie” za wybitne zasługi przy restauracji Kościołów Pokoju w Jaworze i Świdnicy (nagrodę przyznano także Proboszczom Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Jaworze i Świdnicy oraz w 2005 r. Złoty Krzyż Zasługi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej za wyjątkowe zasługi w rozwoju niemiecko-polskiego pojednania.

Swą ogromną wiedzą i doświadczeniem chętnie dzieli się z innymi badaczami i studentami. Opublikował w kraju i za granicą 60 prac, wśród których sam Autor wyróżnia m. in. ważną dla środowiska naukowego, ale i praktyków konserwatorów oraz właścicieli obiektów pracę: Schaaf Ulrich, Prarat Maciej, Standardy prowadzenia i opracowania wyników badań architektonicznych budowli drewnianych, Kurier Konserwatorski, Narodowy Instytut Dziedzictwa, no. 23, 2024, pp. 33-135. Wygłosił 50 referatów na międzynarodowych i krajowych konferencjach naukowych dotyczących badań architektonicznych i problematyki konserwatorskiej budownictwa drewnianego. Ostatnio 23-24 kwietnia reprezentował Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu na sympozjum „Harmonia Współpracy” w Kobe (Japonia). Ponadto jest autorem i współautorem 33 realizacji i dokumentacji badań historyczno-architektonicznych cennych zabytków na terenie Polski oraz za granicą, m.in. w kościołach o konstrukcji szkieletowej w Świdnicy, Jaworze, Swojczycach, Lubiechni Małej, Bieczu, więźb dachowych w Toruniu (więźba katedry św. Janów, gotyckie kamienice), we Wrocławiu, Kamieniu Pomorskim, Zarach. 

Prowadzone konsekwentnie badania naukowe, architektoniczne i historyczne doprowadziły dr U. Schaafa do przygotowania rozprawy habilitacyjnej zatytułowanej "Die Baugeschichte der Friedenskirche Jauer im Spiegel des bautechnischen Befundes sowie der schriftlichen und bildlichen Quellen: ein Beitrag zur Entwicklung einer arteigenen Methode der bauhistorischen Erforschung von Fachwerkbauten (Historia budowlana Kościoła Pokoju w Jaworze w świetle techniczno-budowlanego stanu zachowania oraz źródeł pisemnych i ikonograficznych - przyczynek do rozwoju metodyki badan architektonicznych dostosowanych do specyfiki budownictwa szkieletowego)", opublikowanej w 2019 r w Wydawnictwie Naukowym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (ISBN 978-83-231-4190-7). Na jej podstawie dr U. Schaaf uzyskał na Politechnice Gdańskiej stopień doktora habilitowanego w zakresie nauk technicznych, w dyscyplinie architektura i urbanistyka. W 2020 został zatrudniony na stanowisku profesora UMK w Katedrze konserwatorstwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, którym kierował w latach 2021-2025 i gdzie nadal pracuje naukowo i prowadzi zajęcia dydaktyczne zarówno na studiach stacjonarnych jak i podyplomowych.

W tym miejscu należy podkreślić wyjątkowe zaangażowanie prof. U. Schaafa w rozwijanie współpracy zarówno z innymi Zakładami i Katedrami na macierzystym wydziale, jak i interesariuszami z innych miast i krajów. Odbywało się to głównie w ramach pozyskiwanych i kierowanych projektach badawczo-konserwatorskich. Kierował 12 wieloletnimi projektami i w 3 był wykonawca. Jako przykład niech posłużą chociaż dwa z nich:

1. Sanierung schwer geschädigter mittelalterlicher Glasmalereien bedeutender sakraler Bauten in den durch Umweltschadstoffe schwer belasteten Städten Kujawiens Thorn/Toruń und Leslau/Włocławek, 2013-2014; organy przyznające fundusze: Deutsche Bundesstiftung Umwelt, Osnabrück (Niemiecka Federalna Fundacja Ochrony Środowiska, Osnabrück), Bundesbeauftragter für Angelegenheiten der Kultur und Medien (Pełnomocnik Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów); partnerzy projektu: Parafia św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, Toruń, Parafia Wniebowzięcia Najświętrzej Maryi Panny, Włocławek, Bundesanstalt für Materialforschung und -prüfung, Berlin (Urząd Federalny ds. Badań i Kontroli Materiałów, Berlin), Deutsch-Polnische Stiftung Kulturpflege und Denkmalschutz, Görlitz (Niemiecko-Polska Fundacja Ochrony Zabytków Kultury, Zgorzelec), Witraże Olestudio Beata Oleszczuk, Wrocław; charakter udziału habilitanta: członek trzyosobowego zespołu eksperckiego (historyk sztuki, ekspert od nauk przyrodniczych, konserwator zabytków) odpowiedzialnego za koordynację projektu i nadzór nad nim.
2. Romański mur kamienny i gotycki mur ceglany w elewacji zachodniej kościoła św. Jerzego w Dzierżoniowie. Modelowe opracowanie i realizacja mające na celu usunięcia antropogenicznych szkód ekologicznych, 2014-2017; organy przyznające fundusze: Deutsche Bundesstiftung Umwelt, Osnabrück (Niemiecka Federalna Fundacja Ochrony Środowiska, Osnabrück), Urząd Miasta, Dzierżoniów, Parafia św. Jerzego, Dzierżoniów; partnerzy projektu: Urząd Miasta, Dzierżoniów, Parafia św. Jerzego, Dzierżoniów, Gesellschaft zur Erhaltung des kulturellen Erbes, Fulda (Towarzystwo na Rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, Fulda), Zakład Konserwacji Elementów i Detali Architektonicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, Institut für Konservierungs- und Restaurierungswissenschaften, Köln (Instytut Nauk Konserwatorskich i Restauratorskich, Kolonia), Institut für Diagnostik und Konservierung von Denkmalen, Dresden (Instytut Diagnostyki i Konserwacji Zabytków, Drezno), Norddeutsches Zentrum für Materialkunde von Kulturgut, Hannover (Północno-niemieckie Centrum Materiałoznawstwa Dóbr Kultury, Hanower), Biuro Projektowe Izabela Sehn-Wójcik, Dzierżoniów, Pracownia Konserwatorska Piotr Wanat, Wrocław.

Praca w tak dużych zespołach wymaga specjalnych predyspozycji. Profesor jest osobą lubianą, życzliwą, zdyscyplinowaną, obowiązkową i umiejącą współpracować w dużych zespołach, co pozwala na harmonijną współpracę w zespołach badawczych.

Nie możemy zapominać o wyjątkowym zaangażowaniu prof. dr hab. U. Schaafa w proces dydaktyczny. Zajęcia prowadzi z wielkim zaangażowaniem, a studenci je uwielbiają. Obejmują one zarówno wykłady, ćwiczenia w pracowniach Katedry Konserwatorstwa ale przede wszystkim w terenie.

W ramach zajęć dydaktycznych profesor U. Schaaf prowadzi zajęcia koncentrujące się głównie na zagadnieniach mu najbliższych, czyli historii technik budowlanych z elementami materiałoznawstwa, problematyce zabytkoznawczej architektury drewnianej, badaniach architektonicznych – budownictwa drewnianego (wykłady i ćwiczenia), dokumentacji badań architektonicznych.

Wyjątkowo cenione są przez studentów zajęcia terenowe, zapoznają się wówczas z archiwaliami i wykonują pomiary w ramach badań architektonicznych. Profesor organizuje również cenne wyjazdy studyjne, gdzie studenci zapoznają się z realizowanymi, a często już ukończonymi pracami, m.in. w Świdnicy, Jaworze, czy Quedlinburgu. Kościoły Pokoju w Świdnicy i Jaworze Profesor badał przez lata, a ich rezultaty zostały zwieńczone kolejno rozprawami doktorską i habilitacyjną, natomiast w Quedlinburgu analizował 80 dokumentacji z badań architektonicznych budynków w konstrukcji szkieletował, pochodzących od średniowiecza do połowy XVIII i stworzył katalog 12 z nich oraz podjął próbę syntetycznego przedstawienia rozwoju architektury szkieletowej w tym okresie.

Za swe wyjątkowe zaangażowanie i działalność na wielu polach Profesor Ulrich Schaaf był wielokrotnie nagradzany, im. in. przez Rektora UMK, Stowarzyszenie Konserwatorów, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a ostatnio w 2023 r. Złotym Medalem Ministerstwa Edukacji i Nauki Rzeczpospolitej „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas”.

W dniu dzisiejszym Nagrodę PKN ICOMOS i Generalnego Konserwatora Zabytków im. Prof. Jana Zachwatowicza, za wybitne osiągnięcia Ochronie Dziedzictwa Kulturowego otrzymują: Pani dr Eleonora Bergman i dr hab. Ulrich Schaaf, prof. UMK. Oboje Państwo kontynuujecie dzieła Profesora Jana Zachwatowicza. Ukończyliście studia architektoniczne i ukochaliście dziedzictwo kulturowe i je chronicie.

Szanowni Laureaci Pani Doktor, Panie Profesorze,

Gratulując prestiżowej nagrody im. Prof. Jana Zachwatowicza, w tym miejscu bardzo dziękujemy za Wasze lata mozolnej, ale jakże efektywnej pracy na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i życzymy dalszych sukcesów, pięknych dni i wspaniałych ludzi wokół.

z najlepszymi życzeniami

 prof. dr hab. Jadwiga W. Łukaszewicz